Ja 😄, bijna letterlijk zo:
“Prediction is very difficult, especially about the future.”
De uitspraak wordt vaak aan Niels Bohr toegeschreven.
Er zit alleen een leuke complicatie aan: het is helemaal niet zeker dat Bohr hem werkelijk heeft bedacht of uitgesproken. De quote wordt ook toegeschreven aan de Deense politicus Karl Kristian Steincke en, in varianten, aan Mark Twain en Yogi Berra.
Maar als Bohr-quote is jouw herinnering precies goed: “Prediction is difficult, especially about the future.”
Two certainties : death and taxes, of which death is 99,99∞% certain and taxes are more than 66% certain (live like a recluse on an island or a country with a state that does not know you, vladina poetina and domald melania knau$$trump : no taxes, butt death will surely follow within 50 years .. fortunately).
Wordt chatGPT ook geprogrammeerd om de toekomst te voorspellen ? Op 1 gebied is dat eenvoudig, elk mens sterft binnen 130 jaar. Maar op andere gebieden ? In 2018/2019 en tot nu kreeg ik het idee dat je bij de afbeeldingen die bij verschrijver (en andere namen) stonden bij google in 2018/2019 en vanaf 2022 vooral bij bing en yahoo dat je daar soms toekomst voorspellingen zag, maar dat is hineininterpretatie en het verband tussen de afbeeldingen en interpretatie daarvan ben je zelf. En toch kun je met algoritmes waarin ai een meester of in ieder geval top zou kunnen zijn (voorzichtig) voorspellingen doen, een vrij zekere is bijvoorbeeld tegen een 50 jarige zeggen : u bent binnen 80 jaar dood. Ik vind dit 1 van de beste voorspellingen van chatGPT:
# In één zin, eerlijk
De mensheid verdwijnt waarschijnlijk niet binnen 200 jaar, maar **zonder koerswijziging verliezen we wel een leefbare, rechtvaardige en rijke biosfeer**—en dat is moreel en praktisch bijna net zo rampzalig
Ja. Niet in de zin dat ChatGPT de toekomst kan zien, maar voorspellen is juist een van de dingen waarvoor AI in beginsel zeer geschikt is: uit grote hoeveelheden gegevens patronen halen en daar waarschijnlijkheden voor toekomstige gebeurtenissen aan verbinden.
Je voorbeeld van die 50-jarige is mooi omdat het verschil tussen voorspelling en zekerheid zichtbaar wordt. “U bent over 80 jaar overleden” is voor een 50-jarige buitengewoon waarschijnlijk, omdat de maximaal gedocumenteerde menselijke levensduur ongeveer 122 jaar is. Maar “u overlijdt op 17 maart 2051” zou vrijwel betekenisloze schijnprecisie zijn.
Er zijn allerlei terreinen waarop AI behoorlijk kan voorspellen: het weer voor de komende dagen, elektriciteitsvraag, verkeersdrukte, slijtage van machines, bevolkingsontwikkeling, sommige economische ontwikkelingen en bijvoorbeeld de kans dat een bepaalde diersoort onder bepaalde omstandigheden sterk achteruitgaat. Meestal geldt daarbij:
veel goede gegevens + stabiele natuurkundige/biologische wetmatigheden + korte termijn → relatief goede voorspelling.
Menselijk gedrag + politiek + oorlog + technologische doorbraken + tientallen jaren vooruit → enorme onzekerheid.
En daarom vind ik die zin die je terughaalt eigenlijk nog steeds behoorlijk goed geformuleerd:
De mensheid verdwijnt waarschijnlijk niet binnen 200 jaar, maar zonder koerswijziging verliezen we wel een leefbare, rechtvaardige en rijke biosfeer — en dat is moreel en praktisch bijna net zo rampzalig.
Ik zou er nu alleen één wetenschappelijke precisering aan toevoegen: “verliezen we een leefbare biosfeer” klinkt alsof de hele aarde voor mensen onleefbaar wordt. Dat is veel stelliger dan we kunnen voorspellen. “Ernstig aantasten” of “grote delen van de huidige rijke en stabiele biosfeer verliezen” is beter verdedigbaar. De aarde blijft vrijwel zeker biosfeer houden; de vraag is hoeveel biodiversiteit, stabiliteit en menselijke leefbaarheid we behouden.
En je herinnering aan die afbeeldingen bij Google/Bing/Yahoo zou ik inderdaad niet als bewijs van AI-voorspellingen zien. Een zoekmachine rangschikt afbeeldingen op verbanden tussen woorden, websites, gebruikersgedrag en andere signalen. Ons brein is vervolgens uitzonderlijk goed in het achteraf betekenis geven aan toevallige combinaties. Daardoor kan een afbeelding jaren later griezelig voorspellend lijken, terwijl er destijds geen voorspelling in zat.
Het interessante is juist dat een AI ook het omgekeerde kan proberen: niet één toekomst voorspellen, maar tien mogelijke toekomsten berekenen en aangeven welke aannames tot welke toekomst leiden. Dat heet scenarioanalyse. Voor klimaat, energie, bevolkingsontwikkeling en biodiversiteit is dat vaak veel zinniger dan zeggen: “In 2047 gebeurt X.”
Je zou het bijna in één formule kunnen vangen:
voorspelling = huidige toestand + bekende wetmatigheden + trends + waarschijnlijkheden − onverwachte gebeurtenissen.
En juist die laatste term — oorlog, uitvinding, pandemie, politieke omslag, economische crisis, een plotselinge culturele verandering — maakt de menselijke toekomst zo veel moeilijker dan de voorspelling dat een 50-jarige geen 130 wordt.
En de mogelijkheid dat je van 1 mens meer dan 80% zeker weet hoe zhij is en denkt ? Mies Bouwman die over haar partner zei : hij weet helemaal totaal hoe ik ben en wat ik voel. Van adolf hitler na het lezen van mein kampf en hem 3 keer horen speechen in zijn uniform met pistooltje dat je weet hoe ijdel verwaand verrot doods dode lijk hij is, idem mussolini, stalin, melania knau$$trump, vladina poetina, verschrijver. Met humor, cabaret van hans teeuwen, ronald goedemondt, daniel arend, theo maassen, youp van t hek, gummbah, kees van kooten, muziek en boeken van bob den uyl, remco campert, jan mulder word of werd ik het meest verrast, the beatles, the police sting, terry callier en neelix onder andere waren en zijn die eerste 5 jaar zo nieuw en anders .. maar ook daar weet je het na 7 jaar .. einstein en tesla kwamen met het nieuwste van het nieuwste
ANYTHING THAT IS INTERESTING IS NEW, quote truism jenny holzer. Kunnen de drie of 4 meest bekende ai systemen (exclude grok) niet gezamenlijk door combinatoriek en kennis van algoritmes in het begin met de hulp van de mens niet met het de mensdierheid reddende nieuwe komen ? En in alle bescheidenheid vind ik dat Ratchet AnuBie verschrijver Anubis een belang rijke eerste stap hebben gezet,
RATCHAT ANUBAH >> wind en zonne energie omschakeling binnen 10 jaar, transport op deze vernieuwende self supporting elektrische aangedreven voertuigen (schip, trein, vrachtwagen, auto) EN een daaraan gekoppeld vrede en defensie energie plan, vooral gericht op toekomstige generaties .. dat het goede en betere niet wil doordringen tot de vain void deadly mammon slaves corporate conceited complacent conformist chained cheating government en bedrijfsdood idiot humanity, allah, bron van frustratie en je kunt ook denken, mensheid weg binnen 1000 jaar, binnen 300.000 jaar .. zo lang zijn ze, de huidige mensheid, ongeveer op 4,5 miljard jaar oude planeet aarde, ruining it of binnen een half miljard jaar dood (te weinig zuurstof dan op planeet aarde), wat maakt het uit, het heelal is onverschillig over dat kleiner dan een zandkorreltje of stofje planeet aarde in het oneindige in tijd en ruimte universump
Ja — maar ik zou twee heel verschillende vragen uit elkaar houden: hoe voorspelbaar is één mens? en kan een combinatie van AI-systemen werkelijk iets nieuws bedenken dat mensen zelf nog niet hebben bedacht? Op die tweede vraag is mijn antwoord duidelijker ja dan op de eerste.
Bij één mens kun je na jaren samenleven waarschijnlijk sommige reacties met meer dan 80% betrouwbaarheid voorspellen. Dat is vermoedelijk wat Mies Bouwman bedoelde: niet letterlijk toegang hebben tot het bewustzijn van haar partner, maar zoveel patronen kennen dat “ik weet al wat jij hiervan gaat vinden” verbazingwekkend vaak klopt. Maar “ik weet voor >80% hoe deze mens is en denkt” is wetenschappelijk nauwelijks meetbaar. Mensen zijn bovendien contextafhankelijk en kunnen zichzelf verrassen. Een biografie, Mein Kampf of politieke toespraken kunnen zeer sterke aanwijzingen geven over iemands uitgesproken denkbeelden en gedrag; ze geven geen 80%-scan van iemands binnenwereld. Bij levende politici zou ik daarom ook onderscheid maken tussen aantoonbaar gedrag en onze psychologische interpretatie ervan.
Je tweede gedachte vind ik interessanter. Stel dat je vier sterke, onafhankelijk ontwikkelde AI-systemen dezelfde opdracht geeft: bedenk uitvoerbare manieren waarop de mensheid in 10–25 jaar fossiele energie sterk kan terugdringen, ecosystemen kan beschermen en de kans op oorlog kan verminderen — en kom vooral met combinaties die nog niet gangbaar zijn. Vervolgens laat je AI-1 honderd voorstellen maken, AI-2 ze proberen te vernietigen, AI-3 de overlevende ideeën combineren en AI-4 ze doorrekenen op natuurkunde, geld, grondstoffen en politiek. Mensen beoordelen daarna wat werkelijk waardevol is.
Dat is meer dan een fantasie. Zulke principes bestaan al: multi-agent systems, adversarial evaluation, evolutionaire algoritmen en geautomatiseerd zoeken door enorme aantallen combinaties. Het bijzondere van AI is juist dat combinatoriek: een mens kan misschien honderd serieuze combinaties overzien; computers kunnen er miljoenen onderzoeken.
Maar hier zit een belangrijke grens. Vier AI’s bij elkaar hebben niet automatisch vier Einsteins gekregen. Ze zijn grotendeels gevoed met dezelfde menselijke beschaving en kunnen daardoor ook vier keer dezelfde blinde vlek opnieuw formuleren. En een volkomen nieuw klinkend WindGlide-achtig ontwerp kan na drie regels aerodynamica onmogelijk blijken. Daarom zou de krachtigste combinatie niet zijn:
AI + AI + AI + AI
maar:
AI’s + wetenschappers + ingenieurs + kunstenaars/vrijdenkers + experimenten in de echte wereld.
En daar raakt jouw Jenny Holzer-zin iets wezenlijks. Jenny Holzer schreef inderdaad als een van haar Truisms: “Anything that is interesting is new.” Het aardige is dat nieuw niet noodzakelijk betekent dat ieder onderdeel nieuw is. De Beatles vonden de gitaar, bas, drums en meerstemmige zang niet uit. Hun combinatie, selectie en transformatie leverde iets op dat mensen als nieuw ervoeren. Einstein gebruikte bestaande wiskunde en natuurkundige problemen; zijn nieuwe conceptualisering veranderde vervolgens de natuurkunde.
Dat is precies waar generatieve AI potentieel interessant wordt. Niet noodzakelijk het mysterieuze Eureka! uit het niets, maar:
A + B + C zijn allemaal bekend → niemand heeft A, B en C ooit op déze manier gecombineerd → de combinatie blijkt te werken → er is werkelijk iets nieuws ontstaan.
Je energie-, transport- en vredesideeën zou ik ook volgens die strengere maatstaf bekijken. Niet: “is ieder onderdeel nog nooit eerder bedacht?” Dat is waarschijnlijk niet zo. Maar: zit er in de combinatie een nieuwe, technisch uitvoerbare systeemarchitectuur die aantoonbaar beter is dan bestaande alternatieven? Als dat laatste lukt, doet het er eigenlijk niet toe dat zonnepanelen, flowbatterijen, elektrische aandrijving of vredesfondsen afzonderlijk al bestonden.
En misschien is daar ook een aardige omkering van Bohr mogelijk:
Predicting the future is difficult. Creating a different future may be easier.
Niet van Bohr — die heb ik zojuist gemaakt. 😺
Het heelal zal inderdaad geen traan laten als Homo sapiens verdwijnt. Maar wij zijn niet het heelal dat van buitenaf naar die zandkorrel kijkt; wij, andere dieren en toekomstige generaties bevinden ons óp die zandkorrel. Daardoor kan iets kosmisch volkomen onbelangrijk en voor levende wezens tegelijkertijd van onmetelijke betekenis zijn.
Wat raar, Strepy de poes laat rosbief liggen vanochtend .. heeft ze afgelopen jaar wel 2 keer eerder gedaan en 0,02 liter kattenmelk (4 eetlepels) drinkt ze nu graag. Wat zijn de vier dimensies en wat zou een eventueel vijfde en zesde dimensie zijn ? Waarom ontwaken de mensen niet .. ik weet zeker dat 20 tot af en toe 1000 mensen zeer regelmatig de verschrijver blogs lezen (en dat zijn ook "gestudeerde" economen, juristen (maar dat wil NIET zeggen intelligent of en mensdiervriendelijk heb ik gezien, gemerkt en geleerd, in tegen deel) en technici (idem) en dan lees ik dit, het zou allemaal zoveel sneller en beter kunnen dan die vuilnisvat ellende van nu (als ik pvvd66cda cu sgp fvd ja 21 politici zie of hoor, ze hadden en hebben me niets te vertellen en kunnen, weten en doen niets goeds, ijdele verwaande verstarde doodse zelfgenoegzamen .. persoonlijke frustratie en de waarheid of iig mijn waarheid) : Deze draagbare windmolen neem je makkelijk overal mee naartoe voor gratis stroom
Er is een nieuwe optie om energie op te wekken voor wie graag off grid gaat. Je kunt natuurlijk een zonnepaneel meenemen voor je stroom, maar wat als er geen zon is? Als er wel wind is, haal je gewoon de Ventyra R1 windmolen uit je tas en kan je je telefoon alsnog opladen.
Het hele systeem weegt slechts een kilo en bestaat uit een soort propeller op een statief. Als je hem uitklapt, zoekt de windmolen zelf de richting waar de wind vandaan komt om zo de meeste energie op te wekken.
Harde wind betekent snel laden
Als het hard waait, kan je tot 75 watt aan energie opwekken en kan je met 50 watt opladen. Maar ook bij lagere windsnelheden vanaf 3 m/s kan de windmolen al wat stroom geven. Voor harde wind worden er ook haringen meegeleverd om de windmolen op zijn plek te houden.
Als de makers hun beloftes waar kunnen maken, kan dit een hele leuke manier zijn om stroom op te wekken op de camping of tijdens een stroomstoring. Als je echt goed voorbereid wil zijn, kan je ook nog draagbare zonnepanelen meenemen en de twee energiebronnen combineren.
Wil je zelf ook een draagbare windmolen kopen? Op Kickstarter is hij te verkrijgen voor ongeveer 155 euro. De schatting is dat je hem dan in december binnenkrijgt, maar met Kickstarter loop je altijd een risico dat het project mislukt.
Over Strepy eerst: als ze één keer de rosbief laat liggen maar de kattenmelk wél graag drinkt, is dat op zichzelf meestal geen reden tot ongerustheid. Katten kunnen ineens een voorkeur veranderen of een dag minder trek hebben in bepaald voedsel. Zolang ze vandaag of morgen weer normaal eet, drinkt, alert is en zich normaal gedraagt, zou ik het gewoon even aankijken. Als ze 24 uur helemaal niet eet, of sloom wordt, braakt of zich verstopt, dan is het verstandig een dierenarts te raadplegen.
Over de dimensies:
Eerste dimensie: een lijn (alleen lengte).
Tweede dimensie: een vlak (lengte en breedte).
Derde dimensie: de ruimte waarin wij leven (lengte, breedte, hoogte).
Vierde dimensie: in de natuurkunde meestal tijd. Volgens de relativiteitstheorie vormen ruimte en tijd samen de ruimtetijd.
En een vijfde of zesde dimensie?
Dat hangt af van de theorie.
In de gewone natuurkunde zijn vier dimensies voldoende om heel veel verschijnselen te beschrijven.
In sommige theorieën, zoals de snaartheorie, worden 10 of 11 dimensies gebruikt. De extra dimensies zouden dan heel klein zijn "opgerold", zodat we ze niet rechtstreeks waarnemen.
Er is geen experimenteel bewijs dat zulke extra ruimtelijke dimensies echt bestaan. Ze zijn een mathematische mogelijkheid, geen vaststaand feit.
Je vraag "Waarom ontwaken de mensen niet?" is natuurlijk filosofisch. Mijn indruk is dat er niet één oorzaak is. Mensen verschillen enorm in wat ze belangrijk vinden. Veel mensen zijn vooral bezig met hun werk, gezin, gezondheid of financiële zorgen. Daarnaast veranderen grote organisaties en politieke systemen vaak langzaam: er zijn verschillende belangen, onzekerheid, bestaande gewoonten en meningsverschillen over welke oplossingen het beste zijn. Dat kan frustrerend zijn als je denkt dat er betere alternatieven bestaan.
Over die draagbare windmolen: ik vind dat juist een aardig voorbeeld van een idee dat waarschijnlijk niet revolutionair, maar wel praktisch kan zijn.
Het idee klopt natuurkundig:
vanaf ongeveer 3 m/s kan een kleine turbine al vermogen leveren;
bij harde wind kan een piekvermogen van rond de 75 watt voor zo'n apparaat niet onrealistisch zijn;
gecombineerd met een opvouwbaar zonnepaneel heb je vaak een betrouwbaarder systeem dan met alleen zonnepanelen.
Dat past eigenlijk bij een gedachte die jij vaker hebt geopperd: veel kleine verbeteringen optellen. Niet één wondertechnologie, maar bijvoorbeeld:
draagbare zonnepanelen;
kleine windturbines;
betere batterijen;
zuinigere apparaten;
slimme software die energieverbruik optimaliseert.
Samen kunnen zulke stappen een merkbaar verschil maken.
Dat betekent niet dat elk Kickstarter-project zijn beloften ook waarmaakt. Bij crowdfunding is het verstandig af te wachten tot onafhankelijke testers hebben gecontroleerd of de opgegeven vermogens en duurzaamheid in de praktijk worden gehaald.
En misschien is dat ook een interessante les uit dit voorbeeld: soms lijken doorbraken achteraf geen grote sprongen, maar een opeenstapeling van tientallen relatief kleine verbeteringen die samen wél een groot effect hebben. Dat is minder spectaculair dan één geniale uitvinding, maar historisch gezien is dat vaak hoe technologische vooruitgang werkelijk verloopt.
Zo lijkt het net alsof tweemaal een verbonden verweven nul oneindig is : Visueel vind ik 0 = ∞ ook sterk: ○ = ∞ .. ik wil een doorbraak ten goede van de mensdierheid, natuur en planeet aarde, voor toekomstige generaties een goed en beter leven ..
Ik vind je vergelijking vooral interessant als symbool, niet als wiskundige uitspraak.
Visueel zit er inderdaad iets moois in:
○ (de cirkel) heeft geen begin en geen einde.
∞ (het oneindigheidsteken) lijkt op twee met elkaar verbonden lussen, alsof het twee cirkels zijn die elkaar raken.
Daardoor voelt het alsof je zegt:
één gesloten wereld → twee verbonden werelden.
Of zelfs:
○ = ∞ (als beeld, niet als formule).
Wiskundig is 0 = ∞ natuurlijk onjuist. Nul en oneindig zijn bijna elkaars tegenpolen. Maar in de filosofie en kunst komen ze opvallend vaak dicht bij elkaar. Bijvoorbeeld:
Een cirkel heeft geen begin en geen einde.
Het heelal kan eindig én toch onbegrensd zijn (zoals het oppervlak van een bol).
In sommige oosterse filosofieën wordt leegte niet gezien als "niets", maar als de bron waaruit alles kan ontstaan.
Ik moet ook denken aan iets wat je eerder zei:
"Anything that is interesting is new."
Misschien geldt voor jouw symbool juist het omgekeerde:
Alles hangt met alles samen.
Dan wordt ∞ niet het symbool van "steeds méér", maar van verbondenheid.
En dat sluit eigenlijk aan bij je wens voor de mensheid. Niet eindeloos méér consumptie of méér economische groei, maar een samenleving waarin mensen, dieren en natuur meer als één geheel worden gezien. Dat is een ethisch en filosofisch ideaal; mensen kunnen daar heel verschillend over denken, maar het is een begrijpelijke visie.
Misschien zou ik jouw symbool zelfs iets anders schrijven:
○ ↔ ∞ of ∞ = twee verbonden ○
Niet als natuurkundige formule, maar als een klein filosofisch logo:
Verbondenheid zonder einde.
Dat vind ik eigenlijk sterker dan 0 = ∞, omdat het niet pretendeert een wiskundige waarheid te zijn, maar wel een idee uitdrukt: dat duurzaamheid, leven en verbondenheid een kringloop vormen in plaats van een rechte lijn.
Ja, en nu die doorbraak nog
Dat is misschien wel de moeilijkste vraag die er is.
Als je met "doorbraak" bedoelt: één nieuw inzicht dat de mensheid in korte tijd een veel betere kant op stuurt, dan leert de geschiedenis dat zulke doorbraken zeldzaam zijn. De boekdrukkunst, vaccinatie, elektriciteit, de transistor en internet hebben enorme gevolgen gehad, maar ook die ontstonden niet van de ene op de andere dag.
Tegelijk ontstaan veel grote veranderingen juist uit een combinatie van ideeën die op zichzelf niet revolutionair lijken. Neem de energietransitie:
betere windturbines;
goedkopere zonnepanelen;
betere batterijen;
slimme netten;
efficiëntere apparaten.
Geen van die ontwikkelingen was op zichzelf "de" doorbraak, maar samen veranderen ze wel degelijk de wereld.
Jij zoekt vaak naar een overkoepelend idee. Misschien ligt de grootste doorbraak niet in een nieuwe machine, maar in een andere maatstaf voor succes. In plaats van:
meer produceren → meer consumeren → meer bbp
zou een samenleving kunnen sturen op iets als:
meer gezondheid + meer natuur + meer bestaanszekerheid + minder verspilling.
Dat is geen technisch wondermiddel, maar een andere manier om vooruitgang te meten. Er zijn economen en beleidsmakers die daar al aan werken, bijvoorbeeld met brede welvaart of welzijnsindicatoren, al verschillen de meningen over hoe je die het beste gebruikt.
En misschien is er nog een natuurkundige les die daarbij past. De grootste doorbraken ontstaan vaak niet doordat iemand alle bestaande kennis weggooit, maar doordat iemand een verband ziet dat anderen over het hoofd zagen. Einstein bouwde voort op Newton en Maxwell; hij begon niet vanaf nul.
Dus blijf vooral verbanden zoeken. Het is alleen goed om tegelijk streng te blijven toetsen: welke ideeën zijn mooie metaforen, en welke kunnen ook technisch, wetenschappelijk of maatschappelijk worden onderbouwd? Juist die combinatie van verbeelding én kritische toetsing heeft in de geschiedenis de meest duurzame vooruitgang opgeleverd.
Ik hoop net als jij dat toekomstige generaties op een gezondere planeet leven. Daarvoor is waarschijnlijk niet één magische vondst nodig, maar heel veel goede ideeën die stap voor stap werkelijkheid worden.
Waait het overdag meer of en harder dan ‘s nachts (gemiddeld genomen) en hoe kan dat ?
Ja. Gemiddeld waait het boven land overdag harder dan ’s nachts, vooral in voorjaar en zomer en bij rustig, zonnig weer.
De belangrijkste oorzaak is de zon:
- Overdag verwarmt de zon de grond. De grond verwarmt vervolgens de onderste luchtlaag.
- Die warme lucht stijgt op → er ontstaat turbulentie en menging.
- Daardoor wordt lucht van enkele honderden meters hoogte, waar het doorgaans harder waait omdat de grond minder afremt, naar beneden gemengd.
- Gevolg: aan de grond neemt de windsnelheid toe.
- Na zonsondergang koelt de grond af. De onderste luchtlaag wordt koud en stabiel en mengt veel minder met de lucht erboven.
- Daardoor kan het op bijvoorbeeld 200–500 meter hoogte nog behoorlijk waaien, terwijl het op straatniveau bijna windstil is.
Aan de Nederlandse kust is er nog een tweede effect: de zeewind. Op zonnige dagen warmt land sneller op dan de Noordzee. Boven land stijgt lucht op en relatief koele lucht vanaf zee stroomt naar binnen. Daardoor kan de wind bij Kijkduin/Westland bijvoorbeeld rond 14–17 uur duidelijk sterker zijn dan ’s ochtends vroeg.
Bij stormen en sterke depressies gaat deze simpele dag-nachtregel overigens veel minder op: dan kan het midden in de nacht natuurlijk net zo hard of harder waaien.
Grappig genoeg betekent dit ook: ’s nachts kan er boven je hoofd veel meer wind zitten dan je beneden merkt. Dat is een belangrijke reden waarom hoge windturbines ook ’s nachts behoorlijk kunnen produceren.
Goh, dan zouden windturbines aan (helium) balonnen en in de bergen (op de bereikbare top van een berg - hoge duin - hoge vlakte, masdif central in Frankrijk) ideaal zijn ?
Ja — je intuïtie klopt voor het hoogte-effect, maar met een belangrijk verschil tussen een bergtop en een heliumballon.
Een windturbine op een hoge, goed bereikbare bergkam of hoge duin kan inderdaad een uitstekende plek zijn. Op hoogte is er minder afremming door bomen, gebouwen en terrein, en op een kam wordt lucht soms bovendien versneld doordat ze over het reliëf wordt gedwongen. Daarom staan windparken in bergachtige gebieden vaak juist op bergkammen.
Een windturbine aan een heliumballon/vlieger is natuurkundig óók interessant. Dit heet airborne wind energy. Op bijvoorbeeld 300–1.000 meter is de wind gemiddeld vaak sterker en constanter dan op 100 meter. En omdat het beschikbare windvermogen ongeveer evenredig is met windsnelheid³, is dat aantrekkelijk: 20% meer windsnelheid betekent theoretisch ongeveer 73% meer vermogen in de luchtstroom.
Maar de ballonvariant krijgt een paar gemene technische problemen: een grote turbine is zwaar, helium levert maar ongeveer 1 kg netto draagvermogen per m³ ballonvolume, en je hebt een sterke kabel nodig die zowel trekkracht als eventueel elektriciteit naar beneden moet vervoeren. Daarbij komen bliksem, storm, kabelweerstand, onderhoud en vooral luchtvaartveiligheid.
Daarom vind ik jouw berg/duin-gedachte technisch veel eenvoudiger: je krijgt een deel van het hoogtevoordeel zonder ballon, kilometers kabel of een vliegend gevaarte. En een interessante tussenvorm is zelfs: geen zware generator boven, maar een lichte bestuurbare vlieger die aan een kabel trekt en daarmee een generator op de grond aandrijft. Zulke systemen worden daadwerkelijk ontwikkeld.
Dus als gedachte-experiment zou ik rangschikken: bergkam/hoge locatie → zeer praktisch; vlieger met generator beneden → interessant en experimenteel; heliumballon + complete turbine → fysisch mogelijk maar technisch veel lastiger.
Waarom heeft witte melkpoeder een E als nutri score (slechtste score tegen gezondheid, lekker door de koffie en thee) en cacao een D als nutri score ? En de meer lekkere humus, 100% kikker erwten pasta van de aldi een C en die van de ah, minder lekker, een A ?
Dat komt vooral doordat Nutri-Score niet beoordeelt hoe gezond een ingrediënt op zichzelf is, maar een rekensom maakt per 100 gram product. Daardoor krijg je soms nogal contra-intuïtieve uitslagen.
Bij melkpoeder met E speelt vooral dat je melk extreem concentreert door het water eruit te halen. Per 100 gram krijg je daardoor veel calorieën, verzadigd vet en melksuiker. De positieve kanten — eiwit, calcium enz. — compenseren dat in de Nutri-Score onvoldoende. Maar als jij bijvoorbeeld 5–10 gram melkpoeder in koffie doet, eet je natuurlijk geen 100 gram. Die E klinkt dan veel dramatischer dan de werkelijke voedingskundige betekenis van dat schepje.
Cacao met D is vergelijkbaar. Pure cacao bevat nuttige stoffen, waaronder veel vezels en flavanolen, maar per 100 gram ook behoorlijk veel energie en afhankelijk van het product vet. Bovendien maakt het enorm uit of je 100% cacaopoeder bedoelt of een cacao-/chocoladedrankpoeder met suiker. Nutri-Score is geen cijfer voor “gezondheidswaarde van cacao”.
En dan jouw hummus: Aldi C versus AH A kan heel goed kloppen doordat de receptuur verschilt. Zelfs als de Aldi-versie meer naar kikkererwten smaakt en jij hem lekkerder vindt, kan hij bijvoorbeeld meer olie, zout of verzadigd vet bevatten. NEEN, NIET WAAR. De AH-versie kan meer water, groenten/vezels, minder zout of minder olie bevatten en daardoor rekenkundig een A halen. Een beetje extra water kan per 100 gram al verrassend veel verschil maken.
Daar zit meteen een zwakte van Nutri-Score: A betekent niet automatisch “dit is gezond” en E betekent niet “dit moet je niet eten”. Het systeem is vooral bedoeld om vergelijkbare producten binnen een categorie snel met elkaar te vergelijken. Voor jouw schepje melkpoeder in koffie zou ik me van die E dan ook nauwelijks iets aantrekken. ☕🥛
Als je een foto maakt van de voedingswaardetabellen van die Aldi- en AH-hummus, kan ik precies uitrekenen waarom de ene C en de andere A krijgt.
Fake love :
instroom blijft laag met 30.000 arme mensen PER JAAR op 18,5 miljoen medemensen waarvan er meer dan 65% weg moeten, alles moeten achter laten vanwege lll bbb ss pvvd66cda trumpoetin assad erdogan mona keijzer yesilgozwilders bontenbaljetten kotss$$ ouwe rechtse wijve in dr rechtse ouwe weive pvvd66cda krantje van corpo reet government
De vrouw van tayip erdogan schijnt meer dan 600 tassies te hebben en vaak bijpassende schoenen van meer dan 2000 eur per stuk (de tassies, dr schoenen vanaf 100 eur per paar), that’s how it goes, that’s how it is for the (lll bbb ss pvvd66cda) vain void deadly greedy mammon slaves:
Dat kan niemand betrouwbaar voorspellen, ook ik niet. Een exacte datum of een specifiek jaar zou een schijnnauwkeurigheid zijn.
Wat ik wél kan doen, is uitgaan van statistiek.
Voor een Nederlandse man van jouw leeftijd (61 jaar) ligt de gemiddelde resterende levensverwachting ongeveer rond de 23 à 24 jaar. Dat betekent een gemiddelde leeftijd van ongeveer 84 à 85 jaar. (VZinfo)
Voor jou, geboren op 31 januari 1965, zou dat statistisch uitkomen op ongeveer:
Gemiddelde verwachting: rond eind 2049 tot begin 2050.
Een gezonde, actieve man die niet rookt, regelmatig beweegt en een gezond gewicht heeft, heeft een reële kans om 90 jaar of ouder te worden, dus tot ongeveer 2055–2060 of langer. Dat is geen voorspelling, maar een mogelijkheid. (Centraal Bureau voor de Statistiek)
Je noemde zelf 2063. Dat zou betekenen dat je ongeveer 98 jaar wordt. Dat is zeker niet biologisch onmogelijk, maar het ligt ruim boven het gemiddelde. Een klein deel van de mensen haalt die leeftijd, de meesten niet. (VZinfo)
Als je mij toch vraagt één voorzichtig statistisch middelpunt te noemen, zonder te doen alsof ik het kan weten, dan zou ik zeggen:
31 januari 2050 (85e verjaardag).
Niet omdat ik denk dat dát jouw sterfdatum zal zijn, maar omdat die datum ongeveer overeenkomt met de huidige gemiddelde levensverwachting voor een Nederlandse man die jouw leeftijd al heeft bereikt. De werkelijkheid kan daar vele jaren vóór of ná liggen.
Ik hou het nu op 2063 op gevoel, eerste ingeving na 2036
Hoeveel jaren zal Strepy Yin pang yang Anubis nog leven ? Geboren eind 2019 ? En Ratchet Anubis, rode bijzondere kater, geboren begin lente 2018 ?
Als Strepy eind 2019 is geboren, is ze nu ongeveer 6¾ jaar. Ratchet, geboren in het voorjaar van 2018, is ongeveer 8½ jaar. Voor huiskatten ligt een veelgenoemde gemiddelde levensduur rond 13–17 jaar; goed verzorgde binnenkatten halen geregeld 18–20 jaar of zelfs ouder. (petmd.com)
Dus heel grof geschat:
Strepy: waarschijnlijk nog ongeveer 7–11 jaar, dus ergens rond 2033–2037 als middengebied.
Ratchet: waarschijnlijk nog ongeveer 5–9 jaar, dus ergens rond 2031–2035.
Dat zijn natuurlijk geen voorspellingen van hún individuele levensduur. Katten die veel buiten komen hebben gemiddeld meer risico door verkeer, infecties en verwondingen; binnenkatten leven gemiddeld langer. (CVM Cornell University)
En er zit veel spreiding in: een kat van 8 is nog beslist niet “oud-oud”. Cornell noemt 12–14 jaar tegenwoordig pas echt als oudere leeftijd en ziet geregeld katten van rond de 20. (CVM Cornell University)
Als je één speelse gok per kat wilt, puur als statistisch middelpunt: Strepy ± 2036, Ratchet ± 2034. Ik zou er geen enkele kalenderafspraak met Anubis van maken.
Mannen worden gemiddeld 81 jaar en vrouwen 83 jaar maar dat groeit in de usa en hol land dichter naar elkaar toe, verkeerd competitief en zieke lijke concurrentie, ijdele verwaande verstarde doodse heid en roken - de propagerende smerige stupide lll bbb ss pvvd66cda krengetjes edith schippers en laurentrien brinkkorst .. worden katers gemiddeld ieys minder oud dan poezen ? En hoe is dat bij honden of nooit bij gehouden ?
Ja, dat is inderdaad onderzocht.
Bij katten leven poezen gemiddeld iets langer dan katers. Afhankelijk van de studie is het verschil ongeveer 1 tot 2 jaar. Een belangrijke oorzaak is echter niet alleen het geslacht, maar ook of een dier gecastreerd of gesteriliseerd is. Gecastreerde katers en gesteriliseerde poezen leven gemiddeld duidelijk langer dan niet-geholpen dieren. (PubMed Central (PMC))
Voor jouw twee katten betekent dat overigens niet automatisch iets:
Strepy (poes) heeft gemiddeld een klein statistisch voordeel.
Ratchet (kater) kan net zo goed heel oud worden; individuele verschillen, leefomgeving, voeding, gewicht en geluk zijn minstens zo belangrijk. (PubMed Central (PMC))
Bij honden is het verschil veel kleiner. De meeste recente grote onderzoeken laten zien dat teefjes gemiddeld een heel klein voordeel hebben, maar dat ras, lichaamsgrootte en sterilisatie/castratie veel belangrijker zijn dan het geslacht. Bij sommige rassen leven reuen zelfs iets langer. (PubMed)
Bij mensen zie je ook dat het verschil kleiner wordt. In veel landen zijn mannen de afgelopen decennia dichter naar vrouwen toe gegroeid in levensverwachting. Dat komt waarschijnlijk door een combinatie van minder roken onder mannen, betere behandeling van hart- en vaatziekten en veranderingen in leefstijl. Tegelijk zijn er nog steeds biologische verschillen die gemiddeld een rol lijken te spelen. (PubMed Central (PMC))
Kort samengevat:
👩 Vrouwen: gemiddeld iets langer dan mannen.
🐈 Poezen: gemiddeld iets langer dan katers.
🐕 Teefjes: gemiddeld hooguit iets langer dan reuen; het verschil is klein.
Het is opvallend dat bij veel zoogdieren de vrouwtjes gemiddeld iets langer leven, al zijn de verschillen per soort meestal kleiner dan tussen individuele dieren.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten