Dat je tijdens een telefoongesprek aan je vader moet uitleggen wie zijn vrouw is met wie hij al ruim 46 jaar samen is, is op zichzelf een behoorlijk sterke aanwijzing dat zijn geheugen en oriëntatie ernstig achteruit zijn gegaan. Maar het zegt verrassend weinig over hoeveel tijd hij lichamelijk nog heeft.
Bij iemand van 91 die de afgelopen drie maanden ongeveer drie weken in het ziekenhuis heeft gelegen, onder andere wegens dehydratie, én zulke momenten van ernstige verwarring heeft, is de lichamelijke kwetsbaarheid natuurlijk groot. Dan kan het om weken of maanden gaan, maar evengoed kan iemand nog een jaar of langer leven. Alleen uit zo’n telefoongesprek is dat niet betrouwbaar te voorspellen.
Dat zijn stem vandaag helderder en minder zwak klonk dan de vorige keer vind ik wel betekenisvol: het klinkt niet alsof hij op dit specifieke moment duidelijk in de allerlaatste fase zit. Bij uitdroging, infecties, ziekenhuisopnames en dementie kan bovendien een delier ontstaan: dan kan iemand tijdelijk zijn eigen vrouw niet herkennen, terwijl hij enkele uren of dagen later weer veel helderder is. Herstel van de dehydratie kan zo’n opvallende verbetering geven.
Een nuttiger voorspeller dan “herkent hij zijn vrouw?” is hoe hij lichamelijk functioneert: eet en drinkt hij nog zelf, komt hij uit bed, loopt hij nog, is hij het grootste deel van de dag wakker, en blijft zijn gewicht ongeveer stabiel? Wanneer iemand vrijwel niet meer eet/drinkt, nauwelijks wakker is, bedgebonden raakt en in korte tijd steeds verder verzwakt, verschuift de prognose veel duidelijker richting dagen tot weken.
Je kunt daarom aan de arts/verpleging heel rechtstreeks vragen: “Zouden jullie verbaasd zijn als mijn vader over drie maanden nog leeft?” en daarna: “Denken jullie eerder aan dagen, weken, maanden of langer?” Zij kunnen dat op basis van zijn lichamelijke toestand en diagnoses veel beter inschatten.
En dat hij zelf niet veel positiefs kon zeggen, zou ik niet te zwaar als prognostisch teken wegen. Dat hij vandaag duidelijker en krachtiger klonk dan de vorige keer is minstens zo relevant.
En uiteinde lijk zijn we allemaal relatief kortstondig op weg naar het laatste elektrische prikkels pulsen loze droom loze nachtmerrie loze laatste eeuwige oneindige eindige laatste slaapje, wat het niet is, de dood, maar voor mij nú geruststellend om er zo over te denken
Ja — als beeld begrijp ik precies wat je bedoelt. Niet als natuurkundige beschrijving van wat de dood is, maar als een geruststellende metafoor: het moment waarop de elektrische en chemische activiteit die bewustzijn mogelijk maakt definitief ophoudt, en daarmee ook dromen, nachtmerries, angst en het besef van tijd.
Het merkwaardige aan “het laatste slaapje” is juist dat het eigenlijk geen slaapje kan zijn. Bij slaap is er nog een brein dat slaapt, droomt en weer wakker kan worden. Bij de dood is er, voor zover we wetenschappelijk kunnen vaststellen, geen volgende ervaring waarin je merkt: goh, dit duurt lang. Een miljard jaar kan dan niet langer aanvoelen dan één seconde, omdat er niemand meer is die die tijd ervaart.
En ondertussen zijn we inderdaad tamelijk kortstondige verschijnselen. Misschien maakt juist dat een middag, een gesprek met je vader, een kat die zich ergens tegenaan vleit, muziek, fietsen of een onverwacht goede yogales zo vreemd kostbaar.
Eeuwig slapen is eigenlijk onmogelijk. Eeuwig niet meer wakker hoeven worden — dát komt dichter bij je beeld.
De in Nederland, Westland, gekweekte koriander is in dit geval voor mij (veel) beter dan de Lidl in Duitsland gekweekte koriander tot 26/8 houdbaar die ik in de koelkast bewaarde en vandaag weg gegooid hebt omdat ik die in de pompoen soep niet lekker vond smaken (die van een Chinese toko tegenover de grote kerk van Den Haag uit het Westland is het beste, ook goede uit de ah en jumbo)
Dat kan heel goed een echt smaakverschil zijn en niet alleen verwachting. Koriander is nogal kwetsbaar: vooral het karakteristieke frisse, citrusachtige aroma komt van vluchtige geurstoffen die na oogst en tijdens gekoelde opslag relatief snel veranderen of verdwijnen.
De Westlandse koriander van de toko kan bijvoorbeeld korter geleden geoogst zijn. Dat kan belangrijker zijn dan het land waar hij gekweekt is: Westland → Den Haag is een heel korte keten. Een Duits geteeld bosje bij Lidl kan uitstekend zijn, maar als het langer onderweg/opgeslagen is en vervolgens nog dagen in jouw koelkast ligt, kan het tegen de houdbaarheidsdatum nog groen ogen terwijl de smaak al vlak, bitter, grassig of wat onaangenaam is geworden.
En in pompoensoep merk je dat behoorlijk. Goede verse koriander geeft juist een prachtig contrast met het zoete/aardse van pompoen. Ik zou hem bovendien pas na het koken toevoegen; langdurig meekoken vernietigt een flink deel van precies die frisse aroma’s waarvoor je koriander gebruikt.
Dus jouw rangorde toko/Westland → AH/Jumbo → dit specifieke Lidl-bosje kan heel reëel zijn, zonder dat daaruit volgt dat Duitse koriander intrinsiek slechter is. Versheid, ras, teeltomstandigheden en tijd sinds de oogst zijn waarschijnlijk belangrijker dan de grens tussen Nederland en Duitsland.
En één aardige proef: koop eens op dezelfde dag een Westlands en Duits bosje, kneus van beide één blaadje tussen je vingers en ruik er blind aan. Bij koriander verraadt je neus vaak onmiddellijk welke je straks in de soep wilt. 😸
Geproefd voor ik het in de pompoen soep deed, het smaakte niet goed en ik koop geen duitse koriander meer, het liefst Westlandse (was helemaal niet duur, die in die Chinese toko .. en uit het Westland).
Nederland verplicht Duitsland, Japan, Amerika, China en alle landen om aan Nederland alleen nog maar elektrische energie zuinige auto’s te leveren vanaf 2028 of 2030, zou dat (wettelijk) mogelijk zijn binnen de Europese unie ?
Niet zomaar. Nederland kan binnen de huidige EU-regels niet eenvoudig zeggen: “vanaf 2030 mogen in Nederland uitsluitend volledig elektrische nieuwe personenauto’s worden verkocht”, ongeacht wat de Europese toelatingsregels toestaan. De automarkt is namelijk sterk Europees geharmoniseerd. Een auto met geldige EU-typegoedkeuring kan in beginsel in de hele interne markt worden verkocht en geregistreerd.
Maar jouw idee zit juridisch interessanter in elkaar dan het op het eerste gezicht lijkt.
De EU heeft zelf bepaald dat vanaf 2035 voor nieuwe personenauto’s en bestelauto’s een EU-brede doelstelling van 100% CO₂-reductie geldt. Voor 2030–2034 geldt al een veel strengere norm. Opmerkelijk genoeg vermeldt de Europese verordening expliciet dat verschillende lidstaten eerder dan 2035 willen stoppen met nieuwe CO₂-uitstotende auto’s, en dat de Europese Commissie mogelijkheden moet onderzoeken om zo’n versnelde overgang te faciliteren.
Daarmee zijn er grofweg drie mogelijkheden:
- Eenzijdig verkoop-/registratieverbod in 2028: juridisch zeer moeilijk en waarschijnlijk strijdig met de geharmoniseerde EU-regels als Nederland daarmee auto’s uitsluit die volgens EU-recht wel tot de markt zijn toegelaten.
- 2030 via een speciale Europese juridische regeling: veel kansrijker. Nederland kan in Brussel proberen ruimte te krijgen voor lidstaten die vrijwillig eerder naar nuluitstoot gaan.
- Via belastingen en andere gebruiksprikkels: Nederland heeft veel meer nationale speelruimte om elektrische auto’s aantrekkelijk en fossiele auto’s onaantrekkelijk te maken, mits dat niet-discriminerend en evenredig gebeurt.
En één belangrijk verschil met je formulering: Nederland mag daarbij niet zeggen “Duitse, Amerikaanse, Japanse en Chinese benzineauto’s niet meer”. Het criterium moet betrekking hebben op de auto, bijvoorbeeld uitstoot of aandrijving, niet op het land van herkomst. Een Nederlandse fabrikant zou dan aan precies dezelfde regels moeten voldoen.
Eigenlijk zou ik jouw voorstel daarom juridisch anders ontwerpen:
“Nederland wil vanaf 1 januari 2030 uitsluitend de eerste registratie van nieuwe emissievrije personenauto’s toestaan.”
Dat is veel sterker dan “Nederland verplicht buitenlandse fabrikanten elektrische auto’s te leveren”. Nederland bepaalt dan immers niet wat Toyota, Volkswagen of Ford wereldwijd moeten produceren; het bepaalt welke nieuwe voertuigen op de Nederlandse markt mogen worden geregistreerd.
En interessant genoeg zou Nederland hiermee slechts vijf jaar vóór de huidige Europese 2035-doelstelling uitlopen. De EU-wetgever heeft bovendien al uitdrukkelijk erkend dat lidstaten zo’n eerdere uitfasering willen.
Als je wilt, kan ik ook uitzoeken welke juridische route Nederland concreet zou moeten volgen om 2030 wél EU-rechtelijk houdbaar te maken — dat lijkt me gezien je idee eigenlijk de interessantste vraag.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten